سازمان یادگیرنده‌ی انطباقی و سازمان یادگیرنده‌ی زایشی
یادگیری انطباقی و یادگیری زایشی درحقیقت همان است که آرجریس و شون[1] ازآنها به ترتیب با عنوان یادگیری تک حلقه‌ای و یادگیری دو حلقه‌ای نام می‌برند. یادگیری تک حلقه‌ای زمانی اتفاق می‌افتد که در قالب و بستراهداف و سیاستهای خارجی سازمان، خطاها کشف واصلاح شود. با یادگیری تک حلقه‌ای درمفروضات اساسی سازمان تغییرحاصل نمی شود. یادگیری دوحلقه‌ای زمانی اتفاق می‌افتد که علاوه برآنکه سازمان خطاها را کشف و اصلاح می‌کند، هنجارها، ارزشها، رویه‌ها، خط مشی‌ها واهداف موجود و فروضات اساسی خود را نیزمورد بازنگری و ارزیابی قرار می‌دهد وبرآن اساس آنها را تعدیل واصلاح می‌کند. این نوع یادگیری متضمن تغییرفرهنگ سازمان بوده و طی آن سازمان یاد می‌گیرد که چگونه یاد بگیرد. (پرداختچی، ١٣٨٣، ص ۵٩)
پیترسنج یادگیری تک حلقه‌ای را یادگیری انطباقی، فایول و کایلز یادگیری سطح پایین و میسون یادگیری غیراستراتژیک می‌نامند. یادگیری دوحلقه‌ای را پیترسنج یادگیری مولد یا زایشی، فایول و کایلز یادگیری سطح بالا و میسون یادگیری استراتژیک می‌نامند. (نقل ازپرداختچی، ١٣٨٣، ص۶٠)
جدول ٢- ١٣: ویژگیهای سازمان یادگیرنده‌ی زایشی وانطباقی (کریج[2] به نقل از پرداختچی، ١٣٨٣، ص ۶١)

سازمان یادگیرنده‌ی زایشی سازمان یادگیرنده‌ی انطباقی ویژگیها
ویژگیهای استراتژیک
تفاوت معنی دار همانندی هرچه بیشتروبهتر صلاحیت‌های محوری
تغییر ثبات و پایداری منبع قدرت
ایجادبازار کسب افزایش سهم دربازار برونداد
سیستماتیک یا جامع نگر بخشی دیدگاه سازمانی
تحول گرا تغییرگرا پویایی بهسازی
ویژگیهای ساختاری
شبکه ای دیوان سالارانه ساختار
ارزش ها وخودکنترلی قواعد ومقررات رسمی سیستم‌های کنترل
دانش واطلاعات سلسله مراتب سازمانی مبانی قدرت
تیمهای کاری سلسله مراتب سازوکارهای انسجام بخش
قوی غیرمرتبط شبکه ها
افقی عمودی جریان ارتباطات
عملیات منابع انسانی
انعطاف پذیری پاداش ها ثبات پاداشها سیستم ارزشیابی عملکرد
بلند مدت مالی وبهسازی منابع انسانی مالی وکوتاه مدت مبنای پاداش
ایجاد هم افزایی تأثیرمحدود ترکیب وتمرکزپاداش
توانایی ایجاد تغییروتحول رتبه وعنوان سازمانی نمادهای جایگاه وموقعیت
فراترازواحد یا کارکرد سازمانی دردرون واحد یا یک کارکرد سازمانی الگوهای تحرک
بخشی جدایی ناپذیرازفرایندارزشیابی عملکرد است پاداش داده نمی شود رایزنی
قبیله ای بازاری فرهنگ
رفتارهای مدیران
گشودگی کنترل کردن دیدگاه
تفکرسیستمی باریک ومحدود جهت گیری حل مسئله
خلاق سازگاری وتطابق سبک پاسخ گویی
ثمربخش سرزنش وپذیرش کنترل شخصی
هم دلانه قوم گرایانه تعهد

 
همانطور که ذکر شد، کارکردن در سازمان مستلزم یادگیری است. منتهی یادگیری درسازمانهای سنتی از نوع یادگیری انطباقی است و یادگیری در آنچه که امروز به نام سازمان‌های یادگیرنده مطرح می‌شود و با توجه به ویژگیهایی که برای آن برمی‌شمرند از نوع یادگیری زایشی است.
تحقق سازمان یادگیرنده و یادگیری سازمانی در درون آن، مستلزم طراحی مناسب و لازم در این زمینه و اختصاص منابع لازم و تعهد فردی وسازمانی نسبت به آن است. لذا اتفاق نظری که دراین زمینه و در بین مدیریت و کارکنان سازمان وجود دارد، نشان‌دهنده‌ی میزان تعهد سازمان و کارکنان آن نسبت به تبدیل و ارتقاء سازمان به جایگاه یک  سازمان یادگیرنده است. البته مسئله‌ی اولویت درسازمان‌های یادگیرنده نیزمطرح است. یعنی اینکه آیا سازمان صرفاً برای دست‌یابی به پاسخ سوالاتی که اکنون با آنها روبرو شده ورفع مشکلاتی که در مقابلش قراردارد، ازطریق جمع‌بندی تجارب موجود و توزیع و انتقال دانش و اطلاعات لازم دراین زمینه به کارکنان اولویت قایل است؟ دراین صورت سازمان، سازمان یادگیرنده‌ی انطباقی است.
اما چنانچه سازمان برای فرایند یادگیری و چگونگی دست‌یابی به دانش و اطلاعات و تجزیه و تحلیل آن، هم برای پاسخگویی به سوالات و رفع مشکلات جاری وهم به منظورظرفیت سازی برای آینده، اولویت قائل باشد.درآن صورت سازمان یک سازمان یادگیرنده‌ی زایشی خواهد بود. ( کریج به نقل ازپرداختچی،  ١٣٨٣، ص۶٠)
 
[1]– C. Argyris & D.A. Schon
[2]– R. L. Craig

دسته‌ها: مقاله