مبتنی بر شناخت درمانی، آموزش گروهی شناختی رفتاری، مداخلهی افزایش انگیزه و مداخلهی گروهی روانی اجتماعی بر بهبود شاخص های سلامت روانی(خودکارآمدی، بهزیستی، استرس ، مشکلات مرتبط با دیابت و کیفیت زندگی) در افراد مبتلا به دیابت نوع دو.
3- تعیین و مقایسه اثر بخشی مداخلهی ذهن آگاهی مبتنی بر شناخت درمانی، آموزش گروهی شناختی رفتاری، مداخلهی افزایش انگیزه و مداخلهی گروهی روانی اجتماعی بر میزان مراقبت از خود در افراد مبتلا به دیابت نوع دو.
4.بررسی نقش متغیرهای سن، جنسیت، تیپ شخصیتی و کانون کنترل سلامت بر شاخصهای سلامت (جسمی و روانی)و رفتار مراقبت از خود در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو.
1-4- فرضیه های پژوهش
برای نیل به اهداف تحقیق، با استفاده از ادبیات تحقیق و مدل اعتقاد بهداشتی روزن استاک، یافته های سایر پژوهش ها و همچنین نوآوری های محقق، فرضیه های تحقیق به شرح زیر تدوین می گردد.

1. مداخلهی ذهنآگاهی مبتنی بر شناخت درمانی موجب بهبود شاخصهای سلامت جسمی(HbA1c، کورتیزول و فشار خون) در افراد مبتلا به دیابت نوع دو میشود.

2. مداخلهی گروهی شناختی رفتاری موجب بهبود شاخص های سلامت جسمی(HbA1c، کورتیزول و فشار خون) در افراد مبتلا به دیابت نوع دو میشود.

3. مداخلهی گروهی روانی اجتماعی موجب بهبود شاخصهای سلامت جسمی(HbA1c، کورتیزول و فشار خون) در افراد مبتلا به دیابت نوع دو میشود.

4. مداخلهی گروهی روانی اجتماعی موجب بهبود شاخصهای سلامت روانی(خودکارآمدی، بهزیستی، ،استرس ، مشکلات مرتبط با دیابت و کیفیت زندگی) در افراد مبتلا به دیابت نوع دو میشود.
5. مداخلهی گروهی روانی اجتماعی موجب افزایش رفتار مراقبت از خود در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو میشود.
6. مداخلهی افزایش انگیزه موجب بهبود شاخصهای سلامت جسمی(HbA1c، کورتیزول و فشار خون) در افراد مبتلا به دیابت نوع دو میشود.
7. مداخلهی افزایش انگیزه موجب بهبود شاخصهای سلامت روانی(خودکارآمدی، بهزیستی ، استرس و کیفیت زندگی) در افراد مبتلا به دیابت نوع دو میشود.
8. مداخلهی افزایش انگیزه موجب افزایش رفتار مراقبت از خود در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو میشود.
9- سن ، جنسیت، تیپ شخصیتی و کانون کنترل سلامت پیشبینیکنندهی شاخص های سلامت (جسمی و روانی) و میزان مراقبت از خود است.
10.مداخلهی ذهنآگاهی مبتنی بر شناخت درمانی موجب بهبود شاخص های سلامت روانی(خودکارآمدی، بهزیستی ، استرس ، مشکلات مرتبط با دیابت و کیفیت زندگی) در افراد مبتلا به دیابت نوع دو میشود.
11. مداخلهی ذهن آگاهی مبتنی بر شناخت درمانی موجب افزایش میزان مراقبت از خود در افراد مبتلا به دیابت نوع دو میشود.
12.مداخلهی گروهی شناختی رفتاری موجب بهبود شاخص های سلامت روانی(خودکارآمدی، بهزیستی، استرس ،مشکلات مرتبط با دیابت و کیفیت زندگی) در افراد مبتلا به دیابت نوع دو میشود.
13. مداخلهی گروهی شناختی رفتاری موجب افزایش میزان مراقبت از خود در افراد مبتلا به دیابت نوع دو میشود.
14.وضعیت شاخصهای سلامت روانی(خودکارآمدی، بهزیستی، استرس، نگرانی های ناشی از دیابت و کیفیت زندگی)به لحاظ نوع مداخله متفاوت هستند.
15.وضعیت شاخصهای سلامت جسمی(قند خون، کورتیزول و فشارخون) به لحاظ نوع مداخله متفاوت هستند.
1-5-معرفی متغیرهای پژوهش و تعاریف عملیاتی آنها
1-5-1-آموزش گروهی شناختی-رفتاری
آموزش گروهی شناختی- رفتاری24بر اساس اصول درمان شناختی- رفتاری و درمان عقلانی- عاطفی الیس تدوین یافته است. چندین تکنیک شناختی- رفتاری )بازسازی شناختی، مدیریت استرس( به بیماران کمک می کند تا استرس مرتبط با دیابت را کاهش دهند و موانعی که بر سر راه خودمدیریتی وجود دارد از میان برداشته و مهارتهای مقابله ای خود را افزایش دهند. نتیجهی استفاده از این تکنیکها بهبود مهارتهای مراقبت از خود و افزایش کنترل بر میزان قند خون است )اسنوک و اسکینر،2002). در پژوهش حاضر، آموزش گروهی شناختی- رفتاری، برگرفته از راهنمای آموزش گروهی شناختی رفتاری آلبرت الیس، متغیر مستقل، در مقیاس اسمی و دارای دوسطح است:
سطح اول، حضور در جلسههای آموزش گروهی شناختی- رفتاری به مدت 6 جلسه ی یک ساعته است. این جلسه ها بر اساس “راهنمای آموزش گروهی شناختی- رفتاری: ویژه ی افراد مبتلا به دیابت” اجرا می شود )بودن در گروه مداخله(.
سطح دوم، عدم حضور در جلسههای آموزش گروهی شناختی- رفتاری است )بودن در گروه شاهد(.
1-5-2-آموزش شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی
شناختدرمانی مبتنی بر ذهنآگاهی شامل مدیتیشنهای مختلف، یوگای کشیدگی، آموزش مقدماتی دربارهی افسردگی، تمرین مرور بدن و چند تمرین شناختدرمانی است که ارتباط بین خلق، افکار، احساس و حسهای بدنی را نشان می دهد. تمام این تمرینها، به نوعی توجه به موقعیتهایبدنی و پیرامون را در”لحظهی حاضر”میسرمیسازد و پردازشهای خودکار افسردگیزا را کاهش میدهد. در این شیوه، منابع حسی مانند الگوهای معنایی است. تمرینهای بدنی، باعث تغییر شکل مدل طرحواره میشود(تیزدل25 و همکاران،2000). در پژوهش حاضر، آموزش گروهی شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی ، برگرفته از راهنمای جلسات مداخلهی ذهن آگاهی مبتنی بر شناخت درمانی(محمدخانی و خانی پور،1384)، متغیرمستقل در مقیاس اسمی و دارای دوسطح است:
سطح اول، حضور در جلسههای آموزش گروهی شناخت درمانی مبتنی بر ذهنآگاهی به مدت 8 جلسهی یک ساعته است. این جلسهها بر اساس “راهنمای آموزش گروهی شناخت
درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی: ویژهی افراد مبتلا به دیابت اجرا می شود )بودن در گروه مداخله(.
سطح دوم، عدم حضور در جلسههای آموزش گروهی شناخت درمانی مبتنی بر ذهنآگاهی است )بودن در گروه شاهد(.
1-5-3-مداخلهی گروهی افزایش انگیزه
درمان افزایش انگیزه26روشی مراجع محورو رهنمودی بهمنظور تقویت و افزایش انگیزهی درونی برای تغییرات از طریق کشف، شناسایی و حل تردیدها و دوسوگرایی است. این درمان یک شیوهی مشاورهای کوتاه مدت برای افزایش انگیزه جهت تغییر رفتارها بوسیلهی جستجو و حل مسائل دربارهی تغییر است(بریت27،2008). در پژوهش حاضر، آموزش گروهی افزایش انگیزه، برگرفته از راهنمای جلسات مداخلهی گروهی افزایش انگیزه (بریت،2008)می باشد ، متغیر مستقل در مقیاس اسمی و دارای دوسطح است:
سطح اول، حضور در جلسه های آموزش گروهی افزایش انگیزه به مدت 4 جلسهی یکساعته است. این جلسهها بر اساس “راهنمای آموزش گروهی افزایش انگیزه: ویژه ی افراد مبتلا به دیابت” اجرا میشود )بودن در گروه مداخله(.
سطح دوم، عدم حضور در جلسههای آموزش گروهی افزایش انگیزه است )بودن در گروه شاهد(.
1-5-4-مداخلهی گروهی روانی اجتماعی
سابورین وهمکاران(2011) شکل کوتاهی از مداخلهی روانی اجتماعی گروهی 28 را طراحی کردند ویژهی اصلاح رفتار، کمک به مدیریت و ثبات هیجانی در بیماران دیابتی نوع 2. هدف مداخلات روانی اجتماعی حمایت روانی بیماران است. در پژوهش حاضر، آموزش گروهی روانی اجتماعی ه برگرفته از راهنمای جلسات مداخلهی روانی اجتماعی گروهی سابورین و همکاران(2011)می باشد،
متغیر مستقل در مقیاس اسمی و دارای دوسطح است:
سطح اول، حضور در جلسههای آموزش گروهی روانی اجتماعی به مدت6 جلسهی یک ساعته است. این جلسهها بر اساس “راهنمای آموزش گروهی حمایت اجتماعی: ویژهی افراد مبتلا به دیابت” اجرا میشود )بودن در گروه مداخله(.
سطح دوم، عدم حضور در جلسه های آموزش گروهی حمایت اجتماعی است )بودن در گروه شاهد(.
1-5-5-هموگلوبین گلیکوزیله
هموگلوبین گلیکوزیله یا هموگلوبین A1c ، شاخصی برای آگاهی از نحوهی کنترل دیابت است. قند خون طی فرایندی بنام گلیکوزیلهشدن به هموگلوبین متصل میشود، هرچه قندخون بیشتر باشد، گلوگز بیشتری به هموگلوبین وصل میشود. آزمایش هموگلوبین A1c ، مقدار گلیکوزیله شدن یا متوسط سطح قند خون را درطول 8 الی 16 هفتهی گذشته نشان میدهد. دامنهی طبیعی هموگلوبین گلیکوزیله )که در افراد سالم دیده می شود(، 4 تا9/5درصد است. افراد مبتلا به دیابت به صورت معمول میزان بالایی از HbA1c دارند. میزان HbA1c فرد دیابتی که کنترل قندخون مناسبی دارد در دامنهی مرجع و یا نزدیک آن قرار دارد. برای کنترل مناسب، فدراسیون بینالمللی دیابت مقدار زیر5/6درصد را توصیه کرده است، در حالی که درصد توصیه شده توسط انجمن دیابت آمریکا زیر 3 درصد است. میزان بالای HbA1c نشان دهندهی کنترل ضعیف قند خون است )لارسن، هوردر و موقنسن،1990؛ به نقل از پورشریفی و همکاران، 1386). رابطهی میان میزانHbA1c و متوسط قند خون در شکل زیر نشان داده شده است(فرمن و همکاران؛2007).
متوسط قندخون(dl?(mg میزان HbA1c
4%*50
5%****80
6%*****115
7%*********150
8%************180
9%****************210
10*******************245
11%*******************280
12%**********************310
13%*************************345
14%***************************360
در پژوهش حاضر اندازهگیری هموگلوبین گلیکوزیله توسط آزمایشگاه مرکز تحقیقات دیابت یزد انجام شدهاست. هموگلوبین گلیکوزیله، شاخص زیستی است، سلامت جسمی را نشان میدهد و در مقیاس فاصلهای است.
1-5-6-کورتیزول
کورتیزول هورمونی است که توسط قشر غدهی آدرنال (غده فوق کلیوی) ترشح میشود و چند مسئولیت برعهده دارد. عملکرد اصلی این هورمون افزایش ذخیرهی آمینواسیدها در کبد در مواقعی است که مقدار این هورمون در آن کم باشد. اما این عملکرد در جهت کاتابولیسم پروتئین نیز عمل میکند. کورتیزول همچنین به بالا بردن فشار خون و قند خون نیز کمک میکند و تاثیر بازدارندهی ایمنی بر بدن دارد (جلوگیری از تشکیل پادتنها و حضور آنتی ژن) و درنتیجه، وقتی مقدار زیادی از آن در طول زمان دیده شود، احتمال بیمار شدن فرد نیز وجود دارد چون در این حالت عملکرد سیستم دفاعی بدن پایین میآید. یکی از بزرگترین فاکتورهای موثر در ترشح کورتیزول در بدن، استرس است. وقتی تحت استرس و فشار عصبی باشید، این استرس چه از کار ناشی شده باشد، چه از مشکلات خانوادگی یا مالی، زمانیکه این استرس به حد بالایی برسد، بدن شروع به ترشح مقدار بیشتری کورتیزول می کند. کورتیزول به طور طبیعی صبحها در بالاترین سطح و شبها در پائینترین سطح، در بدن وجود دارد. با وجودیکه استرس تنها دلیل ترشح کورتیزول به جریان خون نیست امّا به دلیل آن که ترشح کورتیزول در جریان واکنش بدن به استرس، در سطح بالایی صورت میگیرد و نیز به دلیل آن که کورتیزول مسئول چند تغییر مربوط به استرس در بدن است به آن “هورمون استرس” گفته میشود. در پژوهش حاضر اندازهگیری هورمون کورتیزول توسط آزمایشگاه مرکزی یزد انجام شده است. کورتیزول، شاخص زیستی است، سلامت جسمی را نشان میدهد و در مقیاس فاصلهای است.
1-5-7-فشارخون
خون برای گردش موثر در عروق بدن از نیرو و فشاری برخوردار است که آن را به ن
قاط مختلف بدن میرساند، این افزایش فشار خون است که بیماری تلقی میگردد. فشار خون نیرویی است که از طرف خون به دیواره رگ ها وارد می شود. خونی که قلب آن را به داخل شریان ها پمپ می کند تا با کمک آن ها به همه نقاط بدن برسد. بالاترین میزان فشارخون ، “فشار سیستولیک “است که همان فشاری است که به هنگام انقباض ماهیچه قلب موجب میشود تا خون از قلب به سایر نقاط بدن برسد.کمترین میزان فشارخون، “فشار دیاستولیک ” است که فشار بین ضربانهای قلب محسوب می شود و مربوط به زمانی است قلب در حالت استراحت است. فشار خون بر حسب میلیمتر جیوه اندازه گیری می شود. در پژوهش حاضر فشار خون بیماران در واحد پرستاری مرکز تحقیقات دیابت یزد، توسط کارشناس

دسته‌ها: پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید