تطوّر فقه” یا”ادوار فقهی” پرداخته و آن را به گونه‌ای گویا مورد توجّه قرار داده‌اند. دانستن دوران ‌های مختلف فقه اسلامی، ما را از ریشه‌های عمیق این علم، تلاش توان‌فرسای فقها در مسیر رشد و بالندگی آن، علّت شتاب آن در برخی از عصرها و رکود آن در دوره‌های دیگر، تأثیر زمان و مکان و حوادث در فهم تازه فقیهان و..آگاه می‌سازد.148
3-19 ملاک ادوار فقه شیعه:
برخی دانشوران، از وجود سه عامل برای ادوار تحول فقه شیعه، یاد کرده اند:
عامل زمانی: مقصود از آن، زمانی است که فقیهان شیعه در آن به سر می بردند و جریان های سیاسی و فرهنگی- ای که در عصر آنها پدیدار می شد. شکی نیست که وضعیت اجتماعی و مذهبی و جریانهای فکری و فرهنگی حاکم بر هر دوره، تأثیر مستقیم در مباحث فقهی آن دوره دارد، به نحوی که فقه هر دوره را می توان تا حدّی منعکس کننده ی وضعیت آن دوره دانست. بدین لحاظ، در هر زمانی که سؤالات علمی بیشتری مطرح بوده، فقه، تکامل بیشتری می یافته است
عامل محیطی و مکانی: مقصود از آن، ویژگی های مراکز علمی حوزه است که در هر یک از مدارس فقهی مدینه، کوفه، قم، بغداد، اصفهان، حلّه، جبل عامل، نجف، و غیر آنها وجود داشته و در تحول فقه تأثیر اساسی گذاشته است؛ از این رو می بینیم که انتقال حوزه از نقطه ای به نقطه ی دیگر، مبدا تحولات علمی بسیاری بوده است
شخصیت فقیهان و ابعاد و زوایای فکری آنها: تحوّل و تطوّر فقه شیعه بیش از هر چیز، وابسته به ظهور فقیهان بزرگی بوده که با نبوغ و ابتکارات علمی خویش، فقه را متحول کرده اند. این تحول از زوایا و ابعاد مختلف قابل بررسی است: از طریق گشودن باب بحث های جدید، بازنگری و بازپروری مباحث کهن، تغییر در ساختار مباحث، تنقیح مبانی استدلال و طرح شیوه های جدیدی برای استدلال، تحول در مبانی استنباط، توسعه و تعمیق مباحث و خلاصه هرگونه اعمال سلیقه و ابتکار و خلاقیت.149
ادوار فقه شیعی را در یک تقسیم دقیقتر بر اساس تحوّلات عمده ی فقهی شاید بتوان به هشت دوره تقسیم کرد.150
3-20 ادوار فقه شیعه
فقه شیعه از آغاز تا کنون، مراحل مختلفی را پشت سر گذرانده و شاهد دگرگونی‌های گوناگون بوده است. در هر مرحله، فقیهان برجسته و ژرف‌نگری در عرصه ی فقاهت و اجتهاد گام نهاده و بیش از پیشینیان برگستره، ژرفا و غنای فقه افزوده‌اند. در این میان، فقیهانی بیش از دیگران در پیشرفت فقه و گشودن راه‌های نو فرا روی آن، سهیم و صاحب مکتب فقهی بوده‌اند. فقه‌پژوهان و تاریخ‌نگاران فقه شیعه، هر یک به اعتباری، مراحلی برای آن قائل‌اند. از این رو، در تعداد مراحل و آغاز و انجام هر مرحله وحدت نظر ندارند.
در نگرشی دیگر، برای فقه شیعه، نه مرحله در نظر گرفته شده است که عبارتند از: عصر تفسیر و تبیین یا عصر امامان معصوم علیهم السّلام، عصر محدّثان، عصر آغاز اجتهاد، عصر کمال اجتهاد، عصر تقلید، عصر نهضت مجدّد مجتهدان، عصر پیدایش مذهب اخباریان، عصر جدید استنباط و عصر حاضر. سرانجام، برخی، مراحل فقه شیعه را شش مرحله یعنی تأسیس، شکوفایی و رشد، استقلال، افراط و تفریط، اعتدال، و کمال دانسته‌اند.151
برخی مراحل فقه شیعه را شش مرحله یعنی تاسیس و شکوفایی و رشد، استقلال، افراط و تفریط، اعتدال و کمال دانسته اند.152

دسته‌ها: پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید